Cỏ dại trên vườn cây: Nguyên nhân, lợi ích và tác hại cần biết

Trong một khu vườn, đặc biệt là những vườn cây ăn trái, cây công nghiệp hoặc cây cảnh trồng lâu năm, rất khó để giữ cho mặt đất hoàn toàn không có cỏ. Sau một thời gian có mưa, tưới nước hoặc đất được xáo trộn, những loại cỏ quen thuộc lại bắt đầu mọc lên.

Nhiều nhà vườn nhìn thấy cỏ là muốn làm sạch ngay. Nhưng cũng có người lại cho rằng có một lớp cỏ dưới vườn sẽ giúp đất mát, hạn chế xói mòn và giữ ẩm tốt hơn.

Vì vậy, trước khi nghĩ đến chuyện diệt cỏ hay giữ cỏ, cần hiểu rõ vì sao cỏ xuất hiện và cỏ đang tác động như thế nào đến khu vườn.

Cỏ dại trên vườn cây xuất hiện từ đâu?

Cỏ dại không tự nhiên xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Hạt cỏ có thể đã tồn tại sẵn trong đất từ trước, được gió mang tới, theo nước tưới, phân chuồng, máy móc, giày dép hoặc các hoạt động chăm sóc khác đưa vào vườn. Khi gặp điều kiện thích hợp về độ ẩm, nhiệt độ và ánh sáng, hạt nhanh chóng nảy mầm. Đó là lý do có những khu vườn sau một trận mưa vài ngày đã phủ xanh mặt đất dù trước đó nhìn gần như không có cỏ.

Một yếu tố khác cũng rất quan trọng là đất càng bị xáo trộn, cơ hội cho hạt cỏ nảy mầm càng lớn. Khi lớp đất mặt được tác động, những hạt cỏ nằm bên dưới có thể tiếp xúc với điều kiện thuận lợi hơn để phát triển. Không phải tất cả các loại cỏ đều xuất hiện cùng lúc. Có loại phát triển mạnh trong mùa mưa, có loại chịu được điều kiện khô nóng, có loại mọc nhanh ở nơi đất ẩm và có loại lại phát triển tốt ở những khu vực đất bị nén chặt.

Vì vậy, tình trạng cỏ trong vườn thường thay đổi theo mùa và theo chính điều kiện của khu đất.

Vì sao vườn càng lâu năm đôi khi càng nhiều cỏ?

Một khu vườn lâu năm thường có một lượng lớn hạt cỏ tích lũy trong đất. Mỗi lần cỏ phát triển và tạo hạt, lượng hạt này lại được bổ sung thêm. Nếu điều kiện môi trường phù hợp, một phần số hạt đó tiếp tục nảy mầm trong những mùa sau.

Bên cạnh đó, hệ thống tưới, đường đi trong vườn, khu vực quanh hàng cây và những vùng đất trống cũng tạo ra nhiều vị trí thuận lợi cho cỏ phát triển. Một điều khá dễ nhận thấy là cỏ thường mọc mạnh ở những vị trí có đủ nước và dinh dưỡng. Chỗ nào thường xuyên được tưới, có phân bón hoặc đất giữ ẩm tốt thì cỏ cũng có điều kiện phát triển mạnh hơn.

Do đó, vườn nhiều cỏ không nhất thiết đồng nghĩa với đất xấu. Ngược lại, nhiều trường hợp đất có độ ẩm và dinh dưỡng tương đối thuận lợi lại khiến thảm thực vật phát triển mạnh.

Cỏ dại cạnh tranh với cây trồng như thế nào?

Đây là lý do chính khiến cỏ dại trở thành vấn đề đối với nhà vườn. Cỏ và cây trồng cùng tồn tại trên một diện tích đất nên có thể cùng sử dụng những nguồn tài nguyên giống nhau như nước, dinh dưỡng, ánh sáng và không gian sinh trưởng.

Sự cạnh tranh này thường rõ rệt hơn ở cây còn nhỏ. Bộ rễ của cây mới trồng chưa phát triển rộng, trong khi cỏ có thể mọc rất nhanh và chiếm vùng đất xung quanh. Sự cạnh tranh nước và dinh dưỡng thường nghiêm trọng hơn ở vườn cây non và vườn đất khô.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ có cỏ là cây sẽ thiếu dinh dưỡng. Mức độ cạnh tranh phụ thuộc rất nhiều vào mật độ cỏ, loại cỏ, độ tuổi cây, lượng nước và khả năng cung cấp dinh dưỡng của đất. Đây cũng là lý do không thể đánh giá tác động của cỏ chỉ bằng mắt thường.

Cỏ dại có phải lúc nào cũng có hại?

Không phải cỏ dại lúc nào cũng có hại. Một lớp thực vật phủ trên mặt đất có thể đem lại một số lợi ích nhất định cho đất và khu vườn nếu mật độ và vị trí của nó được kiểm soát phù hợp.

Khi mặt đất có thảm thực vật, hệ thống rễ của cây cỏ có thể tạo thêm các đường dẫn trong đất, góp phần cải thiện khả năng thấm nước. Lớp phủ thực vật cũng giúp giảm tác động trực tiếp của nước mưa lên bề mặt đất, từ đó có thể giảm nguy cơ xói mòn. Điều này đặc biệt đáng chú ý ở những khu vườn có địa hình dốc. Nếu mặt đất hoàn toàn trống trong thời gian dài, những trận mưa lớn có thể làm đất mặt bị rửa trôi. Trong khi đó, lớp thực vật phủ trên mặt đất giúp hạn chế dòng chảy trực tiếp và giữ đất tốt hơn.

Cỏ và thảm thực vật giữa các hàng cây còn có thể tạo một bề mặt ổn định hơn cho việc di chuyển trong vườn khi đất ẩm. Một số tài liệu về quản lý nền vườn cũng ghi nhận thảm thực vật giữa các hàng có thể giúp giảm nén đất và xói mòn, đồng thời cải thiện khả năng thấm nước.

Mặt lợi của cỏ dại trong vườn cây

1.Che phủ bề mặt đất

Khi có một lớp thực vật phủ trên đất, mưa không tác động trực tiếp hoàn toàn lên bề mặt đất. Ở những khu đất dốc, điều này có ý nghĩa khá lớn đối với việc hạn chế xói mòn. Cỏ cũng tạo ra một hệ thống rễ trong tầng đất mặt. Khi rễ phát triển và sau đó phân hủy, chúng có thể góp phần tạo thêm vật chất hữu cơ và các khoảng rỗng trong đất.

Nền thực vật trong vườn có thể cung cấp nơi trú ẩn hoặc nguồn thức ăn cho một số nhóm côn trùng có ích và sinh vật săn mồi, tạo môi trường sống cho các sinh vật có ích. Tuy nhiên, đây là lợi ích phụ thuộc rất nhiều vào thành phần loài và điều kiện cụ thể của từng vườn, chứ không phải loại cỏ nào cũng mang lại lợi ích giống nhau.

2. Giảm tình trạng đất trống hoàn toàn.

Đất không có lớp che phủ dễ chịu tác động trực tiếp của nắng, mưa và hoạt động cơ giới. Trong một số điều kiện, việc duy trì lớp phủ thực vật giữa các hàng cây có thể giúp giảm bụi, hạn chế xói mòn và hỗ trợ khả năng thấm nước của đất.

Mặt hại của cỏ dại đối với vườn cây

1. Cạnh tranh với cây trồng.

Khi cỏ mọc dày, đặc biệt trong vùng rễ hoạt động của cây, lượng nước và dinh dưỡng mà cỏ sử dụng có thể trở thành một nguồn cạnh tranh trực tiếp với cây.

Với cây non, tác động thường rõ hơn vì bộ rễ của cây chưa phát triển hoàn chỉnh. Nếu cỏ phát triển mạnh cùng thời điểm cây đang cần nhiều nước và dinh dưỡng để tạo tán, sự cạnh tranh có thể làm cây chậm phát triển.

Cỏ cũng có thể trở thành nơi cư trú của một số loại côn trùng, động vật hoặc tác nhân gây bệnh. Một số tài liệu kỹ thuật về cây ăn trái ghi nhận thảm cỏ và thực vật trong vườn có thể làm nơi trú ẩn cho sâu hại, mầm bệnh hoặc động vật gây hại.

2. Khả năng tạo hạt.

Một số loại cỏ có tốc độ tạo hạt rất nhanh. Khi cỏ trưởng thành và phát tán hạt, lượng hạt tồn tại trong đất tăng lên.
Từ đó, vấn đề cỏ có thể trở nên khó kiểm soát hơn trong những vụ hoặc mùa tiếp theo.
Cỏ mọc quá cao còn có thể che khuất hệ thống tưới, làm khó việc đi lại và gây vướng trong quá trình chăm sóc, thu hoạch. Những vườn có thảm cỏ cao và dày cũng có thể tạo thêm trở ngại cho người lao động khi di chuyển hoặc sử dụng thiết bị.

Như vậy, tác hại của cỏ không chỉ nằm ở chuyện “cây ăn cỏ mất phân”, mà còn liên quan đến nước, sâu bệnh, thao tác chăm sóc và khả năng phát sinh cỏ trong tương lai.

Cỏ dại ảnh hưởng khác nhau tùy tuổi cây

Một vườn cây mới trồng và một vườn cây trưởng thành không nên nhìn nhận cỏ theo cùng một cách.
Ở vườn cây non, tán cây còn nhỏ, ánh sáng xuống mặt đất nhiều và bộ rễ chưa phát triển rộng. Đây là điều kiện thuận lợi cho cỏ phát triển mạnh và cạnh tranh trực tiếp với cây.

Trong khi đó, ở một vườn cây trưởng thành có tán lá rộng, ánh sáng xuống nền đất ít hơn nên nhiều loại cỏ cũng phát triển chậm hơn. Một số cây trưởng thành khỏe mạnh vì vậy có thể chịu được sự hiện diện của cỏ tốt hơn cây non. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là vườn cây già thì cỏ không còn quan trọng.

Nếu cỏ phát triển quá dày, nó vẫn có thể cạnh tranh nước và dinh dưỡng, che khuất hệ thống tưới, gây khó khăn khi chăm sóc và tạo nơi trú ẩn cho một số sinh vật gây hại.
Nói cách khác, tuổi cây quyết định mức độ nhạy cảm với cỏ, nhưng không quyết định rằng cỏ hoàn toàn có lợi hay có hại.

Cỏ dại và vấn đề nước trong vườn

Nước là một trong những yếu tố khiến mối quan hệ giữa cỏ và cây trồng trở nên phức tạp. Đặc biệt ở một khu đất khô, cỏ có thể trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với cây.

Nhưng ở một khu đất quá ẩm, lớp thực vật phủ lại có thể giúp tiêu thụ một phần nước trong đất. Điều này cho thấy không thể chỉ nhìn vào sự hiện diện của cỏ rồi kết luận ngay rằng cỏ đang gây hại.

Cần nhìn cả đất đang khô hay ẩm, cây đang thiếu nước hay dư nước, cỏ mọc dày hay thưa, cây còn nhỏ hay đã trưởng thành.
Đây là lý do cùng một loại cỏ nhưng người trồng ở hai khu vườn khác nhau có thể có nhận xét hoàn toàn khác nhau.

Cỏ dại có thể làm thay đổi hệ sinh thái nhỏ trong vườn

Một khu vườn không nên chỉ có cây trồng. Bên dưới tán cây còn có đất, vi sinh vật, côn trùng, nhện, giun đất và rất nhiều sinh vật khác. Khi trên mặt đất xuất hiện thảm thực vật, môi trường này cũng thay đổi.
Cỏ tạo thêm nguồn sinh khối, rễ và nơi trú ẩn. Điều này có thể làm tăng sự hiện diện của một số sinh vật có ích, nhưng đồng thời cũng có thể tạo điều kiện cho một số sinh vật gây hại tồn tại.

Vì vậy, không thể nói đơn giản rằng “có cỏ là tăng hệ vi sinh có lợi” hoặc ngược lại “có cỏ là có sâu bệnh”.

Không phải loại cỏ nào cũng giống nhau

Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc đánh giá cỏ bằng cách gọi chung “cỏ dại” đôi khi không chính xác vì cỏ có rất nhiều loại:

• Loại cỏ mọc thấp, phát triển chậm và chủ yếu tạo lớp phủ mặt đất.

• Loại mọc rất nhanh, thân bò hoặc lan rộng.

• Loại là cây một năm, sau khi hoàn thành vòng đời sẽ chết nhưng để lại rất nhiều hạt.

• Loại là cây lâu năm, có khả năng tái sinh từ thân, rễ hoặc các bộ phận sinh dưỡng.

Nhóm cỏ lâu năm, sinh trưởng mạnh thường đáng chú ý hơn vì chúng có khả năng tồn tại lâu và cạnh tranh mạnh trong suốt thời gian cây trồng đang sinh trưởng.
Điều quan trọng là phải biết màu xanh đó đến từ loại cây nào và đang chiếm vị trí nào trong vườn.

Vậy có nên để cỏ trong vườn cây hay không?

Câu trả lời tuỳ thuộc theo trường hợp của vườn. Điều cần quan tâm hơn là cỏ đang mọc ở đâu, mật độ bao nhiêu và cây trồng đang ở giai đoạn nào.

Một lớp thực vật thấp giữa các hàng cây có thể mang lại lợi ích về che phủ đất, giảm xói mòn và hỗ trợ khả năng thấm nước.
Nhưng nếu cỏ mọc dày ngay vùng cây còn nhỏ, cạnh tranh mạnh về nước và dinh dưỡng thì tác động lại hoàn toàn khác.
Đặc biệt, cỏ mọc sát gốc cây cần được đánh giá cẩn thận hơn so với cỏ nằm xa vùng rễ chính. Cũng cần chú ý những loại cỏ phát triển nhanh, cao, có khả năng lan rộng hoặc tạo rất nhiều hạt.

Nói cách khác, vấn đề không phải chỉ là “có cỏ hay không”, mà là “cỏ đang nằm ở đâu và đang cạnh tranh với cây đến mức nào”.

Cỏ dại tốt hay xấu còn phụ thuộc vào cách nhìn của nhà vườn

Trong sản xuất cây trồng hiện đại, việc quản lý nền vườn không nhất thiết đồng nghĩa với việc lúc nào cũng phải biến toàn bộ mặt đất thành đất trống. Một số hệ thống canh tác lựa chọn duy trì thực vật giữa các hàng cây trong khi hạn chế sự cạnh tranh trực tiếp với cây trồng. Tuy nhiên, để cỏ phát triển tự do cũng không phải là một lựa chọn phù hợp cho mọi vườn.

Nếu không được đánh giá đúng, cỏ có thể chuyển từ một lớp phủ có ích thành đối thủ cạnh tranh với cây, nơi trú ẩn của sinh vật gây hại và nguồn phát tán hạt cho những mùa sau.

Kết luận

Cỏ dại trên vườn cây là một phần tự nhiên của hệ sinh thái đất, nhưng không phải loại cỏ nào cũng có vai trò giống nhau.

Cỏ có thể giúp che phủ đất, giảm xói mòn, hỗ trợ thấm nước và tạo môi trường sống cho một số sinh vật. Nhưng ở mật độ cao hoặc trong những thời điểm cây cần nhiều nước và dinh dưỡng, cỏ lại trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với cây trồng.
Tác động của cỏ phụ thuộc vào nhiều yếu tố: loại cỏ, mật độ cỏ, tuổi cây, lượng nước, dinh dưỡng, loại đất và vị trí cỏ mọc trong vườn.

Quan trọng hơn là phải xác định cỏ đang mang lại lợi ích gì, đang gây ra vấn đề gì và mức độ ảnh hưởng đến cây trồng thực tế ra sao. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn cách quản lý cỏ phù hợp cho từng khu vườn thay vì áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi trường hợp.

Ở bài tiếp theo, có thể đi sâu vào từng nhóm cỏ thường gặp trong vườn cây, cách nhận biết và đánh giá loại cỏ nào đang cạnh tranh mạnh với cây để từ đó lựa chọn hướng xử lý phù hợp.